Kahramanmaraş'ın Üç Büyük İlçesi: Afşin, Elbistan ve Göksun Karşılaştırması

Kahramanmaraş denince akla ilk olarak merkez ilçeler ve Akdeniz iklimi gelse de, ilin kuzeyinde bambaşka bir coğrafya ve kültür sizi bekliyor. İl merkezine uzaklıkları 91 ila 162 kilometre arasında değişen Afşin, Elbistan ve Göksun; yüksek platoları, soğuk kışları ve zengin tarihleriyle adeta ayrı birer dünya. Bu üç ilçe, hem doğal güzellikleri hem de köklü geçmişleriyle Kahramanmaraş'ın keşfedilmeyi bekleyen yüzünü oluşturuyor. İşte bu üç ilçenin detaylı bir karşılaştırması.

Nüfus ve Coğrafi Konum

Üç ilçe arasında nüfus ve yüzölçümü açısından belirgin farklar bulunuyor. Elbistan, 127.755 kişilik nüfusu ve 2.328 km²'lik yüzölçümüyle bu üçlünün en kalabalık ve en geniş sınırlara sahip ilçesi konumunda. İl merkezinin 162 km kuzeydoğusunda yer alan Elbistan, aynı zamanda üç bölgenin (Akdeniz, İç Anadolu, Doğu Anadolu) kesişim noktasında kurulmuş. Afşin ise 78.152 kişilik nüfusu ve 1.434 km²'lik alanıyla ikinci sırada geliyor ve il merkezine 146 km uzaklıkta. Göksun, 49.119 kişilik nüfusuyla bu üçlünün en küçüğü olsa da 1.949 km²'lik yüzölçümüyle Elbistan'dan sonra en geniş ikinci alana sahip. İl merkezine 91 km uzaklıktaki Göksun, üç ilçe içinde Kahramanmaraş'a en yakın olanı. Rakım açısından bakıldığında ise Göksun 1.347 metre ile en yüksek ilçe merkezi; onu 1.220 metre ile Afşin ve 1.136 metre ile Elbistan takip ediyor.

Tarih ve Kültürel Miras

Bu üç ilçenin tarihi, Anadolu'nun en eski medeniyetlerine kadar uzanıyor. Göksun'un bilinen tarihi M.Ö. 1200'lü yıllara, Asurlar ve Genç Hitit Dönemi'ne dayanıyor. İlçede Mama Krallığı'ndan kalma izlerin yanı sıra, Kırıkkilise, Kazandere ve Büyük Çamurlu gibi yerleşimlerde yapılan arkeolojik çalışmalarda Hitit dönemine ait çok sayıda höyük, kaya mezarı ve tapınak kalıntısı bulunuyor. Roma ve Bizans dönemlerinde Cocusus adıyla anılan Göksun, Dulkadiroğulları Beyliği'nin 1337'den 1515'e kadar süren 178 yıllık hâkimiyeti boyunca beyliğin en önemli merkezlerinden biri olmuş. Osmanlı hâkimiyeti ise 1522'de Kanuni Sultan Süleyman döneminde kurulmuş.

Elbistan'ın tarihi de bir o kadar köklü. İlçe, höyük oluşumları açısından çok zengin; Kara Höyük Mahallesi'nde yapılan kazılarda Geç Hitit dönemine ait eserler gün yüzüne çıkarılmış. Yukarı Ceyhan bölgesindeki kazılarda 21 höyüğe rastlanmış. Bugün Kahramanmaraş Müzesi'nde sergilenen ünlü Maraş Aslanı heykeli, Elbistan'ın Arıtaş bölgesinde bulunmuş. İlçe, 1084'te Selçuklular tarafından fethedilmiş, ardından Haçlı Seferleri sırasında sık sık el değiştirmiş. 1277'de Memlûk Sultanı Baybars'ın Moğol ordusunu yenmesiyle bölgede 112 yıl sürecek Memlûk egemenliği başlamış. Dulkadiroğulları Beyliği de 176 yıl boyunca Memlûk Devleti'ne bağlı olarak bu bölgede hüküm sürmüş.

Afşin'in tarihi ise Roma İmparatorluğu dönemine uzanıyor. Kent, o dönemde Arabissos adıyla anılıyordu. İmparator III. Gordianus devrinde Urfa'dan göçen Arap aşiretlerinin buraya yerleştirildiği iddia ediliyor. İlçe, 582-602 yılları arasında hüküm süren Bizans İmparatoru Maurikios'un doğum yeridir. Osmanlı kayıtlarında 1944'e dek Efsus adıyla anılan kent, bu tarihte Afşin isimli bir Türk komutanına izafeten Afşin adını almış. Afşin aynı zamanda, Hristiyanlık ve İslam dünyasında önemli bir yere sahip olan Yedi Uyurlar (Eshab-ı Kehf) mağarasının ilçede olduğu iddiasıyla da biliniyor.

Ekonomi ve Tarım

Üç ilçenin ekonomik yapısı da birbirinden farklılık gösteriyor. Elbistan, Türkiye'nin en büyük termik santral kompleksi olan Afşin-Elbistan Termik Santrali'nin kömür havzalarına ev sahipliği yapıyor. Santralin ana tesisi Afşin'in Çoğulhan kasabasında bulunsa da, işletilen kömürlerin çıkarıldığı havzalar Elbistan sınırları içinde yer alıyor. Bu durum, iki ilçeyi enerji üretiminde birbirine bağımlı kılıyor.

Göksun ise daha çok tarım ve ormancılıkla öne çıkıyor. Orman bölgesinde yer alması nedeniyle ilçede kereste fabrikaları bulunuyor. Başlıca tarım ürünleri buğday, şekerpancarı, fasulye, nohut, elma ve üzüm. Özellikle kendine has aromasıyla ünlü Göksun elması, ilçenin en bilinen tarımsal markası. Afşin'de ise termik santralin yanı sıra tarımsal faaliyetler de sürüyor; ancak ilçe daha çok enerji üretimi ve yetiştirdiği ozanlarla tanınıyor.

Ulaşım ve Günümüz

Ulaşım açısından üç ilçe arasında en büyük avantaja sahip olan Göksun. 7 Kasım 2020'de hizmete giren Kahramanmaraş-Göksun duble karayolu sayesinde, il merkezi ile arasındaki mesafe 80 km'den 64 km'ye, yolculuk süresi ise 80 dakikadan yaklaşık 40 dakikaya düşmüş. Bu durum, Göksun'u Kahramanmaraş merkeze en hızlı bağlanan kuzey ilçesi konumuna getiriyor. Elbistan ise konumu itibarıyla Malatya'ya 120 km, Sivas'a 232 km, Kayseri'ye 216 km ve Kahramanmaraş'a 158 km uzaklıkta; bu da onu bölgesel bir kavşak noktası haline getiriyor. Afşin ise 146 km'lik mesafeyle il merkezine orta düzeyde bir uzaklığa sahip.

Üç İlçe, Üç Farklı Karakter

Afşin, Elbistan ve Göksun; Kahramanmaraş'ın kuzeyinde birbirini tamamlayan üç farklı karakter sunuyor. Elbistan, geniş düzlükleri, kalabalık nüfusu ve enerji üretimindeki rolüyle bölgenin ticari ve endüstriyel merkezi. Göksun, yüksek rakımı, ormanları ve meşhur elmasıyla doğa ve tarımın buluştuğu sakin bir ilçe. Afşin ise hem tarihi hem de termik santraliyle enerji ve kültür turizminin kesişim noktası. Her biri kendi içinde keşfedilmeyi bekleyen zenginliklere sahip. Bu üç ilçeyi gezmek, Kahramanmaraş'ın sadece Akdeniz kıyısındaki yüzünü değil, Anadolu'nun kalbindeki derin tarihini ve kültürünü de anlamak demek.

Kaynak: kahramanmaras.ktb.gov.tr, tr.wikipedia.org, tr.wikipedia.org, tr.wikipedia.org
Görsel: Ahmet Colakoglu, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0