Maraş Muharebesi: Kahramanmaraş'ın Kurtuluş Destanı

Kahramanmaraş'ın tarihinde silinmez bir iz bırakan Maraş Muharebesi, şehrin kaderini değiştiren bir direniş destanıdır. Osmanlı İmparatorluğu'nun Birinci Dünya Savaşı'nda mağlup olmasının ardından önce Britanya İmparatorluğu'nun işgaline uğrayan Maraş, daha sonra İngilizler ile Fransızlar arasında yapılan anlaşma gereği Fransızlara bırakılmıştır. Bu işgal, şehirde büyük bir huzursuzluk yaratmış ve halkın tepkisini artırmıştır.

Bayrak Olayı ve Direnişin Fitili

Fransız askerlerinin şehrin kalesindeki Türk bayrağını indirmesi, masum insanları öldürmesi ve ileri gelenleri tutuklaması bardağı taşıran son damla olmuştur. 28 Kasım 1919 Cuma günü Ulu Camii imamı Rıdvan Hoca'nın Kalesinde bayrağı dalgalanmayan ülkede cuma namazı kılınmaz sözü, halkı harekete geçirmiştir. Bu çağrı üzerine topluca kaleye hücum eden Maraşlılar, indirilen bayrağı yeniden burçlara dikmiş ve cuma namazını orada kılmıştır. Bu bayrak olayı, şehri adım adım savaşa sürüklemiştir.

Sütçü İmam'ın İlk Kurşunu

Direnişin sembol isimlerinden biri olan Sütçü İmam, asıl adıyla İmam Ali, süt satarak geçimini sağladığı için bu lakabı almıştır. 31 Ekim 1919 günü hamamdan çıkan üç Türk kadına Fransız-Ermeni lejyonerleri Burası artık Türk memleketi değildir. Fransız müstemlekesinde peçe ile gezilmez! diyerek peçelerini zorla açmak istemiştir. Olaya ilk müdahale eden Çakmakçı Sait, Gâvur oğulları! Dokunmayın bacılarıma! diyerek üzerlerine yürümüş, ancak silahsız olduğu için işgalciler tarafından yaralanmış ve daha sonra hayatını kaybetmiştir. Bu olaya şahit olan Sütçü İmam silahını ateşlemiş, bir Ermeni lejyonerini öldürmüş ve bir diğerini yaralamıştır. Bu olay, Maraş'ta düşmana atılan ilk kurşun olarak kabul edilir ve kurtuluş hareketini başlatır.

Olayın ardından Fransız askerleri ve Ermeniler Sütçü İmam'ı aramaya başlamış, ancak o bir atla Ağabeyli köyüne kaçmıştır. Ev ev aranmasına rağmen kimse yerini söylememiştir. Dayısının oğlu Kireççioğlu Kadir'e işkence yapılmış, burnu ve kulakları kesilerek öldürülmüş ve tabut içinde Hükûmet Meydanı'nda teşhir edilmiştir. Bu acımasızca davranışlar, halkın direniş kararlılığını daha da güçlendirmiştir.

Müdafaa-i Hukuk ve 72 Günlük Mücadele

Aslanbey başkanlığında kurulan Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, her mahallede örgütlenerek faaliyete geçmiştir. 20. ve 3. Kolordu'dan subayların gelişi ve Mustafa Kemal'in Ankara'dan yayınladığı bildirilerle birlikte Maraş halkı 11 Şubat 1920'de mücadeleye başlamıştır. Tam 72 gün süren bu zorlu mücadele sonucunda Fransızlar yenilgiye uğratılmış ve şehir düşman işgalinden temizlenmiştir. Maraş, kurtuluş savaşında düşman işgalinden kurtulan ilk şehirlerden biri olmuştur.

Bu eşsiz direnişin ardından Türkiye Büyük Millet Meclisi, 5 Nisan 1925 tarihinde şehre İstiklal Madalyası vermiştir. Böylece Maraş, dünyada İstiklal Madalyası alan ilk şehir unvanını kazanmıştır. Daha sonra 7 Şubat 1973 tarihinde ise Türk Kurtuluş Savaşı'nın başarıyla sonuçlanmasındaki rolü nedeniyle şehrin adı Kahramanmaraş olarak değiştirilmiştir.

Sütçü İmam'ın Sonu

Maraş'ın kurtuluşundan sonra Sütçü İmam'a belediyede odacılık görevi verilmiş, ardından da bir kalede topçuluk yapmıştır. Kurtuluşun yıl dönümü kutlamaları sırasında, kimi rivayete göre kalabalıkla kaleye çıkarken, kimine göre de 101 pare top atışı yapılırken topun aşırı ısınması nedeniyle 21. ya da 22. atışta top ateş almış ve bir parça alnına saplanmıştır. Hastaneye kaldırılan Sütçü İmam, iki gün sonra hayatını kaybetmiştir.

Maraş Muharebesi, yalnızca bir askeri zafer değil, aynı zamanda bir milletin bağımsızlık tutkusunun ve onurunun simgesidir. Bugün Kahramanmaraş'ın adındaki Kahraman unvanı, bu destansı direnişin ve fedakârlıkların bir hatırası olarak yaşamaktadır. Şehri ziyaret edenler, bu toprakların hangi bedellerle vatan toprağı olarak kaldığını hisseder.

Kaynak: kahramanmaras.gov.tr, tr.wikipedia.org, tr.wikipedia.org
Görsel: Dosseman, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0